Atak paniki — jak się objawia i co robić?
Atak paniki to jeden z najczęstszych rodzajów zaburzeń lękowych, obok lęku uogólnionego i fobii społecznej.
Pojawia się nagle i wywołuje silny lęk, któremu towarzyszą objawy fizyczne:
- przyspieszone bicie serca,
- zawroty głowy,
- trudnościami w oddychaniu,
- intensywnym
- poceniem się,
- silnym lękiem przed śmiercią.
Jak wygląda atak paniki?
Zwykle zaczyna się tak:
Robisz swoje codzienne czynności. Nic szczególnego się nie dzieje.
Nie myślisz o niczym — po prostu działasz.
I nagle pojawia się lekkie niepokojenie. Sam nie rozumiesz, dlaczego. Mija kilka sekund — i już czujesz, że coś jest nie tak, narasta lęk… wszystko rozwija się błyskawicznie.
Serce zaczyna szaleńczo bić, oddech staje się szybki i urywany, kręci się w głowie, czujesz gorąco, wydaje Ci się, że zaraz zemdlejesz.
Nie możesz tego kontrolować! Jesteś w panice!
Nigdy wcześniej nie było Ci tak strasznie — kompletnie nie rozumiesz, co się dzieje!
Im więcej o tym myślisz, tym straszniej się robi.
Serce jakby miało wyskoczyć z piersi, brakuje powietrza, jesteś cały spocony, a świat wokół nagle wydaje się nierealny…
Wszystko dzieje się jednocześnie i wydaje się nie do zniesienia. Jakbyś dosłownie stał na granicy śmierci…
Tak właśnie opisują swój stan pacjenci, którzy przychodzą na psychoterapię. Takie ataki mogą zdarzyć się wszędzie, w każdej chwili i w najbardziej niespodziewanych sytuacjach.
Czym jest atak paniki?
Jak powstaje atak paniki?
Czasami wydaje nam się, że lęk pojawia się całkowicie nagle, „bez powodu”.
W rzeczywistości często wywołuje go nieświadoma, przelotna myśl, która przemknęła w naszej głowie niezauważona.
Po tym ciało zaczyna reagować. Pojawia się uczucie strachu, które, jak każda emocja, aktywuje organizm w określony sposób.
Biologiczny mechanizm lęku:
- W mózgu pojawia się sygnał: „Niebezpieczeństwo!”
- Układ współczulny przekazuje sygnał lęku do nadnerczy
- Nadnercza uwalniają do krwi adrenalinę i noradrenalinę — hormony przygotowujące ciało do walki lub ucieczki
- Włącza się reakcja „walcz lub uciekaj”: serce bije szybciej, ciśnienie krwi rośnie, oddech przyspiesza, oskrzela się rozszerzają, pojawia się pocenie się
Takiemu pobudzeniu towarzyszy przyspieszone postrzeganie i przetwarzanie informacji przez mózg, zwiększona gotowość do reakcji oraz ogólny stan czujności organizmu.
Kiedy lęk przechodzi w panikę
Atak paniki powstaje na zasadzie błędnego koła: objawy fizjologiczne lęku mózg odbiera jako zagrożenie życia lub zdrowia, co zwiększa poczucie lęku, a objawy stają się jeszcze intensywniejsze.
Im bardziej odczuwasz przyspieszone bicie serca, trudności w oddychaniu, uderzenia gorąca, drżenie mięśni itd., tym bardziej się boisz. A im bardziej się boisz, tym wyraźniejsze stają się fizyczne objawy.
Ta spirala narastających symptomów trwa, aż organizm uruchomi system hamujący — układ przywspółczulny, który stopniowo łagodzi reakcję paniki.
Zespół panicznego zaburzenia lękowego leczy się podobnie jak inne zaburzenia lękowe — zwykle za pomocą połączenia psychoterapii (np. terapii poznawczo-behawioralnej) oraz leków (najczęściej środków przeciwlękowych).
Konsekwencje ataków paniki
Ataki paniki mają tendencję do powtarzania się, przez co osoby obawiają się kolejnych epizodów i żyją w ciągłym napięciu.
Po ataku człowiek zaczyna wątpić w przewidywalność i bezpieczeństwo otaczającego świata, odczuwa lęk i traci zaufanie do siebie oraz innych.
Ograniczenia w codziennym życiu:
- unikanie sytuacji, w których wcześniej wystąpiły ataki
- staranie się nie oddalać od domu lub miejsc, w których czują się bezpiecznie
- wykonywanie „rytuałów bezpieczeństwa” (sprawdzanie telefonu, noszenie ze sobą środków uspokajających)
Lęk antycypacyjny („strach przed strachem”)
To lęk przed powtórzeniem się ataku paniki. Jest mniej intensywny niż sam atak, ale występuje częściej i bywa bardzo wyczerpujący.
Agorafobia — lęk przed opuszczeniem bezpiecznego miejsca
Może towarzyszyć zaburzeniom panicznym. Jest to lęk przed wyjściem z domu lub przebywaniem w miejscach, w których według osoby pomoc może być niedostępna (transport, kino, kościół itp.).
Około 2–3% ludzi w ciągu życia doświadcza ataków paniki z agorafobią, częściej są to kobiety.
Leczenie zaburzeń panicznych
Leki: leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI i SNRI, stosowane od 6 miesięcy do 2 lat po poprawie stanu.
Psychoterapia: najskuteczniejsza jest terapia poznawczo-behawioralna (indywidualna lub grupowa).
Połączenie leków i psychoterapii daje najlepsze efekty.
Jeśli masz atak paniki, spróbuj:
oddychać powoli i głęboko
skierować uwagę na coś innego (liczenie, czytanie od tyłu, rozmowa)
zastosować techniki relaksacyjne
Pamiętaj: to tylko lęk — podczas ataku paniki nie umiera się.
Kontrola oddechu
Przyspieszone bicie serca automatycznie przyspiesza oddech, co może prowadzić do hiperwentylacji (powyżej 20 wdechów na minutę).
Wówczas poziom CO₂ we krwi spada, pH rośnie, a pojawiają się objawy (mrowienie skóry, ucisk w klatce piersiowej, zawroty głowy), które nasilają lęk.
Jednym ze sposobów zmniejszenia hiperwentylacji jest oddychanie do papierowej torby, aby przywrócić równowagę gazów we krwi.
Wniosek: atak paniki to zamknięte koło lęku i reakcji fizycznych. Można je jednak przerwać – poprzez kontrolę oddechu, zmianę myślenia oraz oswajanie objawów dzięki aktywności fizycznej i technikom relaksacyjnym.
Literatura:
Autorka
Yuliana Shevchuk - psycholog, psychoterapeutka
Założycielka Przestrzeni Psychoterapii „Kalina”. Ukończyła z wyróżnieniem Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Certyfikowana psychoterapeutka w nurcie terapii poznawczo-behawioralnej oraz terapii schematów. Ekspertka w dziedzinie zdrowia psychicznego. W nieustannym poszukiwaniu wiedzy, która zmienia życie
Więcej o autorce