Czym jest bullying?
Zatem, czym jest bullying? Nie jest to jednorazowy przejaw agresji ani emocjonalny wybuch, lecz systematyczne zachowanie, którego wyraźnym celem jest poniżenie, zastraszenie lub izolacja innej osoby. Bullying występuje tam, gdzie istnieje nierównowaga sił: fizyczna, psychologiczna lub społeczna, oraz gdzie jedna ze stron świadomie wykorzystuje tę przewagę. Jego kluczowymi cechami są powtarzalność działań oraz celowy charakter oddziaływania, które stopniowo niszczy poczucie bezpieczeństwa i godności ofiary. Dlatego bullyingu nie można traktować jako „zwykłego konfliktu” — to poważny problem wymagający uwagi i interwencji.
Jakie są rodzaje bullyingu?
Zgodnie z klasyfikacjami American Psychological Association, wyróżnia się:
- fizyczny (uderzenia, popychanie);
- werbalny (obrażanie, poniżanie);
- społeczny (ignorowanie, izolacja);
- emocjonalny — poniżanie, zastraszanie, rozpowszechnianie plotek lub fałszywych informacji w celu zniszczenia reputacji, wyśmiewanie wyglądu, ubioru lub cech zachowania;
- cyberbullying — nękanie w internecie, udostępnianie zdjęć lub filmów bez zgody, a także negatywne komentarze, publikowanie danych osobowych lub ośmieszanie w mediach społecznościowych.
W połączeniu te czynniki tworzą sprzyjające środowisko dla powstawania i utrzymywania bullyingu, czyniąc go nie tylko problemem indywidualnym, ale również społecznym.
Dużą rolę odgrywa środowisko. Jeśli w grupie brakuje wyraźnej reakcji na agresję lub takie zachowania są ignorowane, bullying utrwala się jako „norma”. Istotne są także czynniki rodzinne — na przykład doświadczenie przemocy, surowe wychowanie lub, przeciwnie, brak granic i kontroli.
Kto znajduje się w grupie ryzyka?
Według danych UNESCO oraz World Health Organization, do grup ryzyka należą:
- osoby różniące się wyglądem, pochodzeniem, językiem lub kulturą;
przedstawiciele mniejszości; - osoby z niską samooceną lub doświadczające izolacji społecznej;
- dzieci i dorośli, którzy nie mają wsparcia w swoim otoczeniu.
W szczególności bullying może wynikać z takich cech jak rasa lub pochodzenie etniczne, narodowość, język komunikacji lub akcent, wygląd (waga, wzrost, cechy twarzy), stan zdrowia lub niepełnosprawność. Przyczyną mogą być także cechy charakteru (nieśmiałość, zamknięcie w sobie), poziom osiągnięć, styl ubioru, sytuacja materialna rodziny lub jej warunki rodzinne.
Ważne jest, aby rozumieć, że te skutki nie zawsze pojawiają się od razu — czasem kumulują się z biegiem czasu i stają się zauważalne dopiero na późniejszych etapach. Jak podkreśla American Psychological Association, objawy mogą się różnić w zależności od wieku osoby, jej doświadczeń życiowych oraz środowiska społecznego, jednak podstawowe mechanizmy psychologicznego wpływu bullyingu pozostają wspólne.
Psychologiczne skutki bullyingu u dzieci
Bullying ma poważne konsekwencje dla rozwoju psychicznego i społecznego:
Zdrowie psychiczne:
- lęk;
- depresja;
- obniżona samoocena;
- poczucie bezradności;
Skutki społeczne:
- trudności w komunikacji;
- izolacja społeczna;
Nauka:
- pogorszenie wyników w nauce;
- trudności z adaptacją.
Badania pokazują, że dzieci, które są ofiarami bullyingu, częściej odczuwają samotność, mają problemy ze snem, a nawet mogą mieć myśli samobójcze (UNESCO, 2019).
Zawodowe skutki bullyingu u dorosłych:
- spadek produktywności;
- utrata motywacji;
- częsta zmiana pracy.
Bullying negatywnie wpływa nie tylko na jednostkę, ale także na efektywność całej organizacji.
Bullying w różnych środowiskach
Bullying może występować zarówno w szkole (między dziećmi), jak i w życiu dorosłym — na przykład w miejscu pracy (mobbing). Potwierdza to, że zjawisko ma charakter uniwersalny i nie ogranicza się do jednej grupy wiekowej.
Wnioski
Zatem współczesne badania traktują bullying jako zjawisko uniwersalne, które może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych. Różnice występują w formach jego przejawiania się, jednak mechanizmy, przyczyny i skutki w dużej mierze są wspólne, co pozwala analizować bullying w szerszym, ogólnym kontekście.
Źródła:
- Health and Safety Authority. (2021). Bullying at work. https://www.hsa.ie/eng/workplace_health/bullying_at_work/
- UNESCO. (2019). Behind the numbers: Ending school violence and bullying. Paris: UNESCO.
- Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Blackwell.
- American Psychological Association